۞ حـدیـث روز :
سخن گفتن درباره استاد دکتر عبدالحسین زرینکوب، سخن گفتن درباره یکی از بزرگترین نویسندگان، فرهیختگان و استوانههای نامدار زبان و ادب فارسی و فرهنگ و اندیشه ایرانی است؛ استادی برجسته و بیمانند که نام و یادش همواره بر تارک فرهنگ و تاریخ سرزمین ما زنده و جاویدان مانده است.
از این دانشمند فرزانه همگان به نیکی یاد میکنند و بهحق میتوان او را چهرهای کمنظیر در پهنۀ دانایی و معرفت ایرانزمین دانست.
۱. نگاهی کوتاه به زندگی و مدارج علمی و دانشگاهی
شادروان دکتر عبدالحسین زرینکوب در سال ۱۳۰۱ شمسی در شهر بروجرد و در میان خانوادهای پارسا به دنیا آمد. از آنجا که پدرش پیشهور بود و به کار زرکوبی و زرگری اشتغال داشت، این نام خانوادگی «زرینکوب» بر آنان نهاده شد و آوازه یافت. استاد سالهای آغازین تحصیل را در زادگاهش بروجرد گذراند و تا پایان سال دوم دبیرستان در آنجا بود تا اینکه به همراه پدر راهی تهران شد.
در سال ۱۳۱۹، در مسابقات سراسری دانشآموزان رشته ادبی کشور، رتبه دوم را به دست آورد. اما به دلیل مشکلات معیشتی و دشواریهای گذران زندگی، تصمیم گرفت به شغل معلمی روی آورد. از آنجا که در تهران کار مناسبی به او واگذار نشد، ابتدا در خرمآباد و سپس در بروجرد به تدریس ادبیات پرداخت و این روند تا سال ۱۳۲۳ ادامه یافت. در همین سال ۱۳۲۳ بود که نخستین اثر خود را با عنوان «فلسفه شعر یا تاریخ تطور شعر و شاعری» به کمک جمعی از دوستانش در بروجرد به چاپ رساند.
در سال ۱۳۲۴ بار دیگر به تهران بازگشت؛ ابتدا در دبیرستانهای تهران به تدریس مشغول شد و سپس در دانشکده ادبیات دانشگاه تهران به تحصیل پرداخت. دوره لیسانس را با رتبه اول به پایان رساند و پس از مدتی وارد دوره دکتری شد. این دوره چند سال به طول انجامید و سرانجام از پایاننامه دکتری خود با عنوان «نقد شعر» (نقد و شعر) دفاع کرد. از همان سالهای ۱۳۲۴ و ۱۳۲۵ به بعد بود که استاد زرینکوب چون چشمهای پرفیض و زلال، معرفت خویش را بر جان تشنه طالبان علم ریخت و با نگارش انبوهی از مقالات و کتابهای گرانسنگ، مرزهای گوناگون دانش را درنوردید.
۲. جامعیت علمی، تسلط بر زبانها و انبوهی آثار
دکتر عبدالحسین زرینکوب در بسیاری از رشتههای علوم انسانی -از جمله تاریخ، فلسفه، شعر، عرفان و ادبیات -در کشور ما کمنظیر بود. اصالت و فخامت علمی آثار او چنان است که همگان از او به عنوان چهرهای شاخص یاد میکنند. افزون بر تسلط کامل بر زبان و ادبیات عربی، به چندین زبان زنده جهان از جمله انگلیسی، فرانسوی و آلمانی تسلط کامل داشت؛ آثاری به این زبانها نگاشت و آثاری را نیز از این زبانها به فارسی ترجمه کرد. شمار آثار مکتوب او به حدود ۴۰ جلد کتاب و بیش از ۲۰۰ مقاله علمی میرسد که نشاندهنده پویایی، پرکاری و تلاش بیوقفه این پژوهشگر برجسته است.
۳. ویژگی های دکتر عبدالحسین زرینکوب از نگاه دکتر محمدعلی اسلامی ندوشن
برای تبیین ابعاد پژوهشی دکتر زرینکوب، میتوان سخن استاد دکتر محمدعلی اسلامی نُدوشن را آویزه گوش ساخت که درباره ایشان نوشتهاند:
در وجود زرینکوب ویژگی هایی است که کمتر میتوان نظیرش را یافت؛ عشق به کار و معرفت، جدی بودن، استغنای طبع و عبارت معروف «نیاسایم ز آموختن یک زمان» به تمام معنا درباره او صدق میکند. با آن که نوشتههای او با همین تنوع شگفتانگیز در ردیف آثار درجه اول کشور ماست، کمیّت و حجم کارهایش نیز بیش از حد متداول است و دامنه کارهایش به وسعت عمر این کشور میرسد (از تاریخ قدیم و جدید تا ادبیات قدیم و جدید). اگر گفتهاند «با یک دست نمیتوان دو هندوانه برداشت»، قدرت ضبط عالی و جودت ذهن زرینکوب این مشکل را آسان کرده است. ارجاعات و اشارات متعدد به آثار او گواه ارزش بالای تحقیقاتش است.
دکتر اسلامی نُدوشن همچنین اشاره میکند که زرینکوب از معدود محققانی است که معرفت ایرانی و فرهنگ ایرانی را یکجا در خود جمع کرده و در عین پرداختن به گذشته، از زمان حال نیز غافل نیست. او انسانی بهدور از شهرتطلبی، دلقکی و سُخرگی بود و عناوین رسمی و دانشگاهی در نظرش بدون پشتوانه علمی و اخلاقی هیچ ارزشی نداشت. او دانشمندی آبرومند بود که هم در قیاس با طالبان علم در گذشته و هم در مقایسه با غربیان، شخصیتی بسیار بارز و درخشان بهشمار میرفت.
۴. ظرایف هنری، سبک نگارش و ویژگیهای نثر
نثردکتر زرینکوب ساده، طبیعی، گرم، شیرین و بهدور از هرگونه تکلف است. پرهیز از واژههای مهجور و نامأنوس و بهرهگیری از تعبیرات زیبا و نو در چارچوب کلامی ساده و رسا، به جذابیت نثر او افزوده است. اگر بخواهیم ویژگیهای نثر و سبک نگارش او را برشماریم، میتوان به محورهای زیر اشاره کرد:
۵. نگاهی کوتاه به کارنامه آثار و گسترۀ اندیشۀ دکتر عبدالحسین زرینکوب
جامعیت علمی دکتر زرینکوب چنان است که میتوان از او به عنوان یک «علامه» یاد کرد؛ چرا که در هر حوزهای دست به قلم برده، اثری زیربنایی خلق کرده است. فهرستی از آثار برجسته او عبارتند از:
۶. زیباشناسی و هنر نامگذاری کتابها
یکی از زوایای هنری و چشمگیر در آثار دکتر زرینکوب، هوشمندی و جاذبه شگفتانگیز در نامگذاری کتابهای اوست. عناوین آثار او -که غالباً برگرفته از تعابیر شعری و اصطلاحات اصیل است -خواننده را به کنجکاوی و کشش وا میدارد: دو قرن سکوت، با کاروان حله، شعر بیدروغ، شعر بینقاب، فرار از مدرسه (که به جای عنوانی ساده، تحول درونی غزالی را به پرسش میکشد)، دفتر ایام، نقش بر آب، بحر در کوزه، سرّ نی، پلهپله تا ملاقات خدا، نردبان آسمان و نردبان شکسته.
اگرچه امروز جامعه علمی و حوزههای فرهنگی ما از وجود جسمانی این استاد فرزانه و طراز اول محروم شدهاند، اما آثار گرانسنگ او به عنوان مراجع و منابعی همیشگی و جاودان در اختیار شاگردان و دوستدارانش قرار دارد. نام و یاد استاد دکتر عبدالحسین زرینکوب همواره در عرصه اندیشه، تاریخ و ادبیات ایرانزمین زنده، خجسته و پایداری خواهد داشت. برادر ایشان دکتر حمید زرین کوب، استاد درگذشته در تابستان ۱۳۶۶، که ۱۴ سال از برادر مهتر، عبدالحسین، کهتر بودند، استاد پیشین دانشگاه های فردوسی مشهد و تهران بودند که به ویژه در حوزه ادبیات معاصر سرآمد بود و فرزند ایشان و برادر زاده دکتر عبدالحسین زرینکوب، دکتر روزبه زرین کوب، اکنون استاد تاریخ دانشگاه تهران است و دوست و رفیق دورۀ کودکی من در مشهد بود.
روان دکتر عبدالحسین و دکتر حمید زرین کوب و پدر بزرگوار من زنده یاد – دکتر سید محمد علوی مقدم- که دوستی دیرینه ای با دکتر حمید داشتند در سرای باقی، مینوی و شادمان باد.
* عضو هیات علمی دانشگاه حکیم سبزواری و پژوهشگر ادبی
5959
این مطلب بدون برچسب می باشد.
تمامی حقوق این سایت محفوظ است.
دیدگاهتان را بنویسید